Vì sao các quốc gia Bắc Âu là nơi đáng sống nhất thế giới?

Trong vòng một thập kỷ lại đây, các nước Bắc Âu (tiếng Anh là Nordic chứ không phải Scandianvia) luôn đứng đầu bảng xếp hạng “các quốc gia đáng sống nhất trên thế giới”, mặc dù các nước này không phải là những quốc gia giàu nhất và có thu nhập bình quân theo đầu người cao nhất.

Na Uy, Đan Mạch, Thụy Điển và Phần Lan đã trở thành biểu tượng của xã hội bình đẳng với hiệu suất kinh tế cao và chất lượng cuộc sống đáng mơ ước.  

 Sự thành công đó của các nước Bắc Âu là một điều khó lý giải đối với người ngoài. 

Hợp tác chứ không cạnh tranh

Một cuốn sách vừa được xuất bản của hai tác giả Nina Witoszek và Atle Midttun với tiêu đề: “Sustainable Modernity: The Nordic Model and Beyond” (tạm dịch: Sự hiện đại bền vững: Mô hình Bắc Âu và tương lai) đã khám phá những bí quyết phía sau thành công của mô hình Bắc Âu dựa trên những nghiên cứu truyền thống về sinh học và nhân học (1). 

Cuốn sách cho rằng các quốc gia Bắc Âu đã kiến tạo được một mô hình bền vững hiện đại nhờ dựa vào một sự cân bằng đặc biệt giữa sự hợp tác và tính cạnh tranh. Nói một cách ngắn gọn: “Các nước Bắc Âu là minh chứng cho lợi thế cạnh tranh trong sự hợp tác”, giáo sư Witoszek khẳng định.  

Có một tính độc đáo Bắc Âu

Các tác giả cuốn sách lập luận rằng có một chủ nghĩa nhân văn Bắc Âu độc đáo đã góp phần tạo nên các xã hội có tính bình quân và hợp tác ở các quốc gia này. 

“Chủ nghĩa nhân văn này bắt nguồn từ sự hình thành truyền thống Khai sáng của đạo Thiên Chúa và lý tưởng về sự đoàn kết, bình đẳng xã hội và đạo đức hợp tác. Mặc dù Na Uy, Đan Mạch, Thụy Điển và Phần Lan có thể khác nhau về chính trị và kinh tế, song sự bền vững về xã hội của các nước này vẫn nảy nở từ một bộ giá trị đã khởi nguồn từ thời kỳ ánh sáng.” Witoszek nhấn mạnh. Ngoài ra, các tác giả còn cho rằng các quốc gia Bắc Âu còn có một truyền thống mà họ gọi là tư duy bền vững và thực tế, điều cần thiết cho cuộc sống nơi vùng biển mở ở Cực bắc.

Theo các tác giả, kiến thức và tư duy đó đã tạo ra những phản ứng cố hữu về sự hợp tác trong các xã hội Bắc Âu. Truyền thống hợp tác, chẳng hạn phản ảnh trong hiến pháp Na Uy “dugnad”, là hạt nhân tạo nên xã hội phúc lợi Bắc Âu.

Phép thử với mô hình Bắc Âu 

Cuốn sách cũng thảo luận về những thách thức của mô hình Bắc Âu và cho rằng mô hình Bắc Âu hiện đang ở ngã ba đường. “Một loạt các thách thức mới đang xuất hiện với sự trỗi dậy của nền kinh tế toàn cầu hóa và số hóa, khủng khoảng di cư, sự truyền thông hóa về chính trị, sự phân khúc của đời sống lao động và sự thống trị của những giá trị tự do mới. Những điều đó đang thách thức lý tưởng về bình đẳng, truyền thống hợp tác, trách nhiệm cá nhân và những chính sách phúc lợi xã hội vốn là nền tảng thành công của mô hình Bắc Âu.” Witoszek cho biết.

Một câu hỏi lớn đang đặt ra là những sự chuyển đổi này có ảnh hưởng đến tương lai của mô hình Bắc Âu không. Cuốn sách lập luận rằng chìa khóa đối với mô hình Bắc Âu là sự linh động của nó.  

Lê Lam (theo ScienceNordic)

_____

(1) Nina Witoszek & Atle Midttun (ed.): Sustainable Modernity: The Nordic Model and Beyond, Routledge, 2018.